Displaying episodes 1 - 30 of 62 in total

Hoe verdedigen we het recht op abortus?

De dreigende afschaffing van het nationale recht op abortus in de Verenigde Staten leidde wereldwijd tot grote onrust, ook in Nederland. Ineens stond de Dam weer vol met verdedigers van het recht op abortus, die zich zorgen maken over de gebeurtenissen in de VS maar ook over de groeiende anti-abortuslobby in Nederland. Volgens rechtshistoricus en mediacriticus Madeleijn van den Nieuwenhuizen is het dan ook van het grootste belang om voor het recht op zwangerschapsafbreking te blijven vechten. Maar dan niet met alleen maar praktische argumenten, zoals nu vaak gebeurt. In haar boek ‘Leven en laten leven’ dat op 17 juni 2022 verscheen, betoogt Van den Nieuwenhuizen dat het recht op abortus met betere, meer ideologische argumenten verdedigd dient te worden; argumenten die voor haar beginnen bij vrijheid. In deze aflevering van Appèl spreken Afke Groen en Daniël Schut met haar over haar boek en wat het concept vrijheid met betrekking tot het recht op abortus voor haar betekent.

Een beter klimaat begint bij het burgerberaad

Overstromingen, hitterecords en bosbranden: de klimaatcrisis is niet meer een probleem van de toekomst, maar gebeurt nu. Terwijl de overheid zich al ruim vijftig jaar bewust is van het steeds groter wordende probleem, blijft effectieve actie tot op de dag vandaag uit. Is de gevestigde politiek in staat dit uiterst complexe en gepolariseerde probleem effectief aan te pakken? Of loopt de democratie zoals wij die nu kennen, tegen haar grenzen aan? We praten hierover in deze aflevering met Eva Rovers, cultuurhistoricus, schrijver en oprichter van Bureau Burgerberaad. Onlangs verscheen van haar bij De Correspondent het boek 'Nu is het aan ons; oproep tot echte democratie', een vlammend pleidooi voor het instellen van klimaatburgerberaden. In dit boek stelt Rovers dat de politiek verlamd is geraakt als het gaat om actie voor het klimaat en betoogt zij dat alleen meer zeggenschap en inspraak van burgers dit kan doorbreken.

Onderwijs: de grote ongelijkmaker

Het vergroten van de kansengelijkheid in het onderwijs staat hoog op de agenda van onderwijsorganisaties, beleidsmakers en politieke partijen van links tot rechts. Toch lukt het ondanks alle goede bedoelingen maar niet om de ongelijkheid terug te dringen. Zo is het opleidingsniveau van de ouders nog steeds grotendeels bepalend voor het middelbare schooladvies. Wat zijn de oorzaken van die hardnekkige ongelijkheid en wat moet er gebeuren om van onderwijs eindelijk een grote gelijkmaker te maken? Hierover praten we in deze aflevering met lector en onderzoeker Louise Elffers. Zij publiceerde in mei 2022 het boek Onderwijs maakt het verschil. Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs, waarin ze een aantal mechanismes blootlegt die de ongelijkheid in stand houden. Ook legt ze uit hoe onderwijs ongelijkheid in salaris, maatschappelijk posities en status produceert en legitimeert, en sluit ze af met tien verbeterpunten voor het onderwijs.

De toekomst van de politieke partij

De kritiek op het functioneren van politieke partijen groeit. Partijen zijn versplinterd, weten steeds minder leden aan zich te binden en lijken in de praktijk steeds vaker de staat te vertegenwoordigen in plaats van de burger. De kiezer heeft ondertussen zelfs minder vertrouwen in partijen dan in de regering of de Tweede Kamer. De nieuwste editie van Idee, het tijdschrift van de Mr. Hans van Mierlo Stichting, staat daarom in het teken van ‘de toekomst van de politieke partij’. Welke rollen vervullen partijen binnen onze democratie? Met welke problemen kampen ze, en wat is er nodig om het functioneren van politieke partijen te verbeteren? Hierover praten we in deze aflevering van Appèl met Afke Groen, hoofdredacteur van Idee, en Joris Gijsenbergh, onderzoeker Staatsrecht en Rechtsfilosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, die voor Idee een artikel schreef over partijregulering.

Waarom Oekraïne zal blijven vechten

Oekraïners weten dat er geen leven is onder Russische bezetting en zullen daarom blijven vechten tot de laatste druppel bloed. Dat stelt Olga Burlyuk, universitair docent politicologie aan de Universiteit van Amsterdam en afkomstig uit Oekraïne, in deze aflevering van Appèl. Een vredesakkoord dat Russische bezetting toestaat, geheel of gedeeltelijk, is volgens haar dan ook geen optie. In een gesprek voor de Belgische zender VRT zei je: we moeten een nieuw format bedenken voor hoe landen die Oekraïne willen steunen in deze oorlog, dit moeten gaan doen. Via de Navo kan dit eigenlijk niet, omdat dit meteen een derde wereldoorlog zou ontketenen, dus we moeten iets nieuws bedenken. Hoe zou zo’n nieuw model eruit moeten zien? Ze legt uit waarom de Russische aanval op Oekraïne geen verrassing had moeten zijn, waarom de Russische propaganda zo succesvol is, en wat Nederland en andere Westerse landen volgens haar zouden moeten doen: meer wapens sturen en de olie- en gaskraan dichtdraaien.

Wat is vrijheid?

Vrijheid: je gaat het pas zien wanneer het onder druk staat. De inwoners van Oekraïne ervaren dat momenteel op de meest schrijnende manier. Maar ook het uitbreken van de coronapandemie betekende voor miljoenen mensen een tot nog toe ongekende inbreuk op de vrijheid. Zowel de voor- als tegenstanders van de coronamaatregelen deden een beroep op het belang van vrijheid om hun argument kracht bij te zetten. Heet hangijzer was de vraag in welke mate de individuele vrijheid beperkt mocht worden om kwetsbare mensen te beschermen. Maar wat betekent vrijheid binnen een democratische samenleving precies? In deze aflevering van Appèl legt historicus Annelien De Dijn uit hoe het denken over vrijheid is veranderd door de eeuwen heen en dat ons huidige begrip van vrijheid pas heel recent is ontstaan.

Wie is de baas over onze data?

Nationale en lokale overheden maken steeds vaker gebruik van digitale technologie. Denk aan algoritmes die gebruikt worden voor fraudeopsporing en criminaliteitspreventie, maar ook aan projecten in de zogeheten slimme stad. Ondoordacht gebruik van technologie, zoals camera’s met gezichtsherkenning, kan echter enorme gevolgen kan hebben voor de rechten en vrijheden van mensen. Vaak wordt bij technologische toepassingen bovendien software ingekocht bij grote bedrijven, en is niet altijd duidelijk hoe deze software werkt en wat precies gebeurt met de data van inwoners. Wat zijn de gevolgen van de steeds verdergaande digitalisering? En wie bepaalt wat er met de data van inwoners gebeurt? Hierover spreken we met Laura de Vries, wetenschappelijk medewerker bij de Mr. Hans Van Mierlo Stichting en auteur van het onderzoek Kanttekeningen bij de digitale stad; en met Reijer Passchier, universitair docent Staats- en Bestuursrecht aan de Universiteit Leiden en de Open Universiteit. Hij schreef onder andere het boek Artificiële Intelligentie en de Rechtsstaat, waarin hij ingaat op de gevolgen van het gebruik van kunstmatige intelligentie door overheden en bedrijven voor de rechtsstaat.

Hoe leuk is het nog om raadslid te zijn?

Met de gemeenteraadsverkiezingen net achter de rug staat een grote groep enthousiaste nieuwe raadsleden klaar om zich de komende vier jaar in te zetten voor hun gemeente. Een van de mooiste functies die er bestaan, volgens fractieleider voor D66 in Winterswijk Loes ten Dolle. Toch is het goed als nieuwe raadsleden ook voorbereid zijn op de minder aangename kanten van het raadslidmaatschap. In deze aflevering van Appèl vertelt Ten Dolle over de scheldpartijen, bedreigingen en verwensingen waarmee zij als raadslid de afgelopen vier jaar is geconfronteerd. Tijdens een raadsvergadering sprak zij zich uit tegen dit verbale geweld, waarbij zij volledige steun kreeg van Joris Bengevoord, de burgemeester van Winterswijk. Ook hij is te gast in deze uitzending. Beiden vertellen openharig over hun ervaringen, en dele adviezen aan nieuwe collega's.

Waar gaan we wonen?

Wij laten ons niet meer uitwonen! Dat was een van de slogans tijdens de woonprotesten afgelopen jaar, waarin duizenden mensen in verzet kwamen tegen de torenhoge huizenprijzen en de jarenlange wachtlijsten voor een huurwoning. De wooncrisis is zo groot dat het nieuwe kabinet zelfs weer een minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft aangesteld. Die heeft onder meer de schone taak om te zorgen voor 100.000 nieuwe woningen per jaar. Maar welke woningen zijn er precies nodig? Waar moeten ze komen te staan? En hoe zorgen we ervoor dat fatsoenlijk wonen weer voor iedereen bereikbaar is? Hierover praten Daniël Schut en Suzanne van den Eynden met Marja Elsinga, hoogleraar Housing institutions and governance aan de TU Delft, en Reimar von Meding, directeur van KAW Architecten dat twee onderzoeken publiceerde met de titel Ruimte zat in de stad.

ICT in het onderwijs: gelijke kansen voor iedereen

De kwaliteit van het onderwijs in Nederland laat te wensen over. Vooral de leesvaardigheid van vijftienjarigen holt achteruit, zo laat vergelijkend internationaal onderzoek zien. Hoe komt het dat Nederlandse scholen steeds slechter presteren, en vooral: wat is er nodig om die dalende trend te keren? Hierover praten Daniël Schut en Suzanne van den Eynden in deze aflevering van Appèl met Carla Haelermans, hoogleraar onderwijseconomie aan Maastricht University. Zij onderzoekt onder meer hoe de effectieve inzet van ICT de onderwijskwaliteit en de kansengelijkheid kan verbeteren.

Hoe krijg je mensen warm voor windmolens?

Voor menig lokaal politicus hét grote dilemma: de klimaatopgave is enorm, maar burgers zitten niet te wachten op windmolens en zonneparken die nodig zijn voor de energietransitie. Inspraak van bewoners is echter cruciaal voor een democratisch en rechtvaardig klimaatbeleid. Hoe krijg je binnen je gemeente toch de handen op elkaar voor klimaatmaatregelen die letterlijk dichtbij de achtertuin van burgers komen? Met andere woorden: hoe krijg je mensen warm voor windmolens? Hierover praten we in deze aflevering van Appèl met Sanne Akerboom, gepromoveerd op burgerparticipatie in overheidsbesluitvorming voor klimaat- en energiebeleid; en Niek Mouter, onderzoeker aan de TU Delft, die een methode ontwikkelde voor internetraadpleging die burgers op de stoel van beleidsmakers zet.

De menselijke maat in de verzorgingsstaat

In haar proefschrift 'Omwille van fatsoen. De staat van menswaardige zorg' beschrijft Willemijn van der Zwaard hoe ‘de mens’ in de verzorgingsstaat steeds meer uit beeld is geraakt, met 'institutionele vernedering' tot gevolg. Van der Zwaard, projectleider bij zorginstelling Reinaerde, onderzocht welk mensbeeld centraal stond in de decentralisaties van de verzorgingsstaat in 2015, die juist als doel hadden de zorg dichter bij de burger te brengen. In deze aflevering van Appèl legt zij uit wat er volgens haar mis is gegaan, en wat er nodig is om de verzorgingsstaat weer menselijk te maken.

Hoe versterken we de democratie?

Democratie lijkt steeds minder vanzelfsprekend. In veel westerse landen staat de rechtstaat onder druk, viert het wantrouwen hoogtij en neemt de maatschappelijke polarisatie toe. Populisten en autoritaire leiders spinnen hier garen bij en zagen zo aan de poten van de liberale democratische rechtsorde. Voordat we echter direct op de barricades springen om de democratie met hand en tand te verdedigen, moeten we ons volgens politiek filosoof Donald Loose eerst afvragen: hoe moet een democratie er precies uitzien? In deze aflevering van Appèl spreekt Daniël Schut met Donald Loose over de toekomst van de democratie en het liberalisme, naar aanleiding van Loose's nieuwe boek Democratie op wankele bodem.

Wat Ubuntu, Buen Vivir en Bruto Nationaal Geluk ons leren over klimaatverandering

Om de verdere opwarming van de aarde te beperken, moeten we niet alleen anders gaan handelen maar ook anders denken. Dat betoogt onderzoeker, beleidsadviseur en kunstenaar Dorine van Norren in deze aflevering van Appèl. Het westerse wereldbeeld dat gebaseerd is op onder meer economische groei, individueel welzijn en de dominantie van de mens over de natuur, is volgens haar niet voldoende om de aarde te redden. Om klimaatverandering en de groeiende ongelijkheid te lijf te gaan, zouden we vaker te raad moeten gaan bij filosofieën uit het mondiale zuiden zoals Ubuntu, Buen Vivir en bruto nationaal geluk.

Ongekend onrecht en verscheurd vertrouwen: hoe maakt de overheid het weer goed met de burger?

De beschamende Toeslagenaffaire en de schadeproblematiek in Groningen als gevolg van de gaswinning zijn nationale crises, die een andere aanpak vergen dan bij andere problemen. Dat zegt Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen, die onderzoek doet naar klachten van burgers over de overheid en adviseert hij hoe het vertrouwen kan worden hersteld. “De houding bij de overheid is: bewijs eerst maar dat je geen fraudeur bent, dan praten we verder met je. Dat moet worden omgedraaid.”

Ideologie in de gemeenteraad

Op 16 maart mogen we weer naar de stembus, deze keer voor de gemeenteraadsverkiezingen. Verkiezingen die doorgaans wat minder ideologisch geladen lijken – immers, de lokale politiek moet er toch vooral voor zorgen dat de straatverlichting het doet en loszittende stoeptegels worden gerepareerd. Of is er toch een rol weggelegd voor ideologie in deze op het eerste gezicht zo praktische politiek? Daarover praten we met Josette Daemen, politiek filosoof aan de Universiteit Leiden, en Dirk-Jan van Vliet, liaison Lokale Politiek & Vereniging bij de Van Mierlo Stichting en kandidaat-raadslid voor D66 in Utrecht.

Het deeltijddilemma op de arbeidsmarkt

Nederlandse vrouwen werken nog altijd minder uren dan mannen, als het om betaald werk gaat. In hoeverre is dit een probleem? Welke economische risico's brengt dit met zich mee? Welke gevolgen heeft dit voor de kansengelijkheid op de arbeidsmarkt? En welke rol spelen overheersende ideeën in de samenleving, bijvoorbeeld over de verdeling van zorgtaken? Over deze vragen spreken we met Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS, en Laura de Vries, wetenschappelijk medewerker bij de Mr Hans Van Mierlo Stichting en afgestudeerd op diversiteit in organisaties.

Gelijke kansen voor iedereen

Waar je bent geboren, beïnvloedt nog altijd je kansen in het leven. Wat moet er gebeuren om die kansenongelijkheid voor eens en voor altijd aan te pakken? Welke rol speelt onderwijs hier precies bij? En wat kan de lokale politiek doen om ervoor te zorgen dat iedere inwoner zich maximaal kan ontwikkelen? Over deze vragen gaan we in gesprek met Fonda Sahla, tot voor kort gemeenteraadslid in Den Haag en nu Tweede Kamerlid namens D66.

Overheidsuitgaven: zinnig, zuinig en zorgvuldig?

Op 'Verantwoordingsdag 2021' tikte de Algemene Rekenkamer het ministerie van VWS stevig op de vingers: ruim twee van de ruim vijf miljard euro die het ministerie uitgaf aan de coronacrisis bleek onrechtmatig besteed. Maar de Nederlandse overheid heeft al veel langer geen goed zicht op de uitgaven, constateert Arno Visser, de president van de Algemene Rekenkamer. Geeft de overheid haar geld dan wel op een verantwoorde manier uit en heeft het beleid wel voldoende effect?

Een nieuwe bestuurscultuur voor de polder

Hebben wij nog wel grip op het handelen van de regering? Waar komt die Nederlandse bestuurscultuur vandaan waar momenteel zo veel kritiek op is? En kunnen we het tij keren? Daarover spreken we met hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans, naar aanleiding van zijn boek Het land moet bestuurd worden – Machiavelli in de polder.

De waarden van seculiere partijen

Joost Röselaers neemt afscheid als hoofdredacteur om zich weer volop op zijn predikantschap te kunnen richten. Een mooi moment met hem in gesprek te gaan. Klopt het stempel dat D66 vijandig zou staan tegenover religie? Of valt dat juist wel mee? En, ook belangrijk, waar ontlenen seculiere partijen eigenlijk hun waarden aan in deze tijd? Over dat en meer gaan we in gesprek. Te Gast: Joost Röselaers, scheidend hoofdredacteur Idee en predikant van de Vrijburg Amsterdam Laura de Vries, wetenschappelijk medewerker Mr. Hans van Mierlo Stichting Presentatie: Daniël Schut

De staat van de rechtsstaat

Gaat er wel voldoende aandacht uit naar onze rechtsstaat? De ervaringen tijdens de coronapandemie hebben laten zien dat grondrechten niet altijd zo vanzelfsprekend zijn als ze wellicht ogen. En wat is er waar van de kritiek dat de rechter op de stoel van de politiek gaat zitten? In deze aflevering van Appèl gaan we hierover in gesprek met hoogleraar mensenrechten Barbara Oomen. Ze stelde zich verkiesbaar voor de PvdA bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen om te vechten voor de rechtsstaat. Daarnaast schuift Afke Groen, wetenschappelijk medewerker bij de Mr. Hans van Mierlo Stichting, ook aan. Te Gast: Barbara Oomen, hoogleraar mensenrechten aan het University College Roosevelt Afke Groen, wetenschappelijk medewerker Mr. Hans van Mierlo Stichting Presentatie: Daniël Schut

Het belang van emoties in het debat over kernenergie

Kernenergie lijkt geen taboe meer te zijn in de Nederlandse politiek. Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen is het onderwerp weer op de agenda gezet door partijen als de VVD en Volt. Volgens deze partijen zou kernenergie een oplossing bieden voor de klimaatcrisis. Linkse partijen zoals GroenLinks en de PvdA zijn echter nog steeds fel tegen en pleiten voor groene energie. Vandaag analyseren we het debat over kernenergie met Sabine Roeser, hoogleraar Ethiek aan de TU Delft. Zij onderzoekt de rol die emoties nu spelen en zouden kunnen spelen in onder andere het debat over kernenergie. Daarnaast zal Dirk-Jan van Vliet, Liaison Lokale Politiek & Vereniging bij de Mr. Hans van Mierlo Stichting, ook aanschuiven.

Economische lessen uit de coronacrisis

De maatregelen tegen de uitbraak van COVID-19 hebben grote gevolgen voor onze economie, die grotendeels tot stilstand kwam in veel sectoren. De overheid stelde ongekende steunmaatregelen in om werkloosheid en faillissementen zoveel mogelijk te beperken, met een aanzienlijk hogere staatsschuld tot gevolg. Wat heeft de crisis blootgelegd over het functioneren van de economie? En welke lessen kunnen we daaruit trekken? In deze aflevering van Appèl gaan we in gesprek met econoom en journalist Mathijs Bouman, vaste columnist van het FD en “huiseconoom” bij Nieuwsuur.

Een oververhit parlement?

Burn-outs onder Kamerleden komen steeds vaker voor. Naast problematisch voor de Kamerleden zelf, is de werkdruk in de Tweede Kamer tevens een belangrijk maatschappelijk punt van zorg: als hart van de democratie en de plek waar de macht gecontroleerd wordt, dient de Kamer goed te kunnen functioneren. In deze aflevering van Appèl gaan we hierover in gesprek met Kees Verhoeven, voormalig Tweede Kamerlid voor D66. Ook aan tafel is onze wetenschappelijke medewerker Laura de Vries.

Microtargeting in de politiek

Politieke partijen maken veel vaker gebruik van microtargeting. Hierbij gebruiken zij persoonlijke data van burgers om een specifieke groep mensen te kunnen bereiken en beïnvloeden. Dit heeft gevolgen voor individuen en onze samenleving als geheel. In hoeverre worden onze politieke voorkeuren door microtargeting beïnvloed? En welk effect heeft het op onze autonomie? In deze aflevering van Appèl gaan wij hierover in gesprek met Tom Dobber, postdoctoraal onderzoeker politieke communicatie en journalistiek aan de Universiteit van Amsterdam en Fleur Jongepier, universitair docent digitale ethiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Hoe komt de jeugdzorg uit het diepe dal?

Sinds 2015 is de jeugdzorg gedecentraliseerd. Dit betekende dat vanaf dat moment de gemeenten, en niet meer het Rijk, verantwoordelijk werden voor de jeugdzorg. Volgens de inspectie voor de Gezondheidszorg & Jeugd en de Inspectie Justitie & Veiligheid is de jeugdzorg sindsdien in kwaliteit achteruit gegaan. Jongeren worden in toenemende mate geconfronteerd met lange wachttijden, verkeerde diagnoses of vinden niet de weg naar de juiste zorginstantie. In deze aflevering gaan we in op de gevolgen van deze decentralisatie en bekijken we hoe dit beter kan. Te gast zijn Annemiek Harder, bijzonder hoogleraar jeugdzorg aan de Erasmus Universiteit, Maaike van der Aar, bestuurder jeugdzorg van de FNV en Eelco Eerenberg, wethouder in de gemeente Utrecht.

Hoe ziet ‘sociaal Europa’ eruit?

De COVID-19 pandemie heeft sociale kwesties niet alleen nationaal op de agenda gezet, ook op Europees niveau is er hernieuwde aandacht voor een ‘sociaal Europa’. Het huidige Portugese voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie organiseert op 7 en 8 mei de 'European Social Summit' in Porto met politiek leiders en sociale partners. Wat ‘sociaal Europa’ betekent, blijft echter onduidelijk. In deze aflevering van Appèl houden we dit ‘sociaal Europa’ dan ook tegen het licht. Te gast zijn Dr. Sonja Bekker, universitair hoofddocent Europees Sociaal Beleid, en Dr. Ferdi De Ville, universitair hoofddocent Europese Politieke Economie.

Duurzaam Kapitalisme

Eén van de kritieken op ons kapitalistische systeem is dat het niet te verenigen zou zijn met onze duurzaamheidsdoelstellingen. De enige manier om onze planeet leefbaar te houden is, volgens deze kritiek, om het kapitalisme te vervangen door iets anders. In zijn boek 'Duurzaam kapitalisme' betoogt Willem Schramade dat kapitalisme en duurzaamheid wel degelijk met elkaar te verenigen zijn. Hijintroduceert het waardevenster, dat aangeeft waar financiële waarde ten koste gaat van sociale of ecologische waarde. In deze aflevering van Appèl gaan we hier met hem over in gesprek.

Een papieren werkelijkheid

Op 1 maart werd 'Keuzes in Kaart 2022-2025' gepubliceerd door het Centraal Planbureau, met daarin de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma’s. Wat zit er nu precies achter al dat rekenwerk aan partijprogramma’s en regeerakkoorden? Wat is de invloed van deze doorrekeningen? En is het eigenlijk wel gewenst dat de spreekwoordelijke koopkrachtplaatjes zo’n grote rol krijgen in het politieke debat? In deze aflevering van Appèl gaan wij hierover in gesprek met Pieter Hasekamp en Wimar Bolhuis. Pieter Hasekamp is sinds 1 maart 2020 directeur van het Centraal Planbureau. Wimar Bolhuis is econoom, bestuurskundige en sociaalpsycholoog.

2019 Mr. Hans van Mierlo Stichting